و اكر شراب يا رب آن حاضر نباشد و مرباى آن باشد قليلى از مرباى آن بدستور و سيب با قليلى مصطكى قايم مقام آنست و اكر آن نيز نباشد ادويهء مقويهء فم معدهء ديكر زيرا كه اينها همه باعث تقويت فم معده و قبض و عسر آن ميكردند تا اينكه دوا زود منحدر و دفع كردد بسوى قعر معده و زود عمل نمايند و نيز بايد كه فوق مسهل مسهلى ديكر نياشامند خصوصا كه عمل ثانى مخالف عمل اول باشد كه باعث حيرت طبيعت و منجرّ به هلاكت ميكردد على الخصوص كه مريض ضعيف القوت باشد و اكر پيچ در امعا محسوس كردد روغن كل كرم كرده بر حوالى ناف و اطراف آن بمالند و همچنين ادهان مناسبهء ديكر و اكر از اينها كفايت نشود حبّ القرطم عنب الثعلب تخم كاسنى تخم كرفس رازيانه و امثال اينها آنچه مناسب باشد كوبيده شيره با شربت بنفشه مكرر با اشربهء ملين ديكر نرم كرده شود و اكر از اين نيز رفع احتباس نكردد بشيافات و حقن لينه يا متوسّطه و يا حاره بحسب حاجت به عمل ارند و اكر مسهل عمل بسيار نمايد و خوف ضعف باشد متوجه حبس آن كردند به بستن اطراف و كذشتن دست و پا در آب سرد و آب سرد و خورانيدن ترياق فاروق و يا فادزهر معدنى و امثال اينها فصل در بيان بعض نسخ منضجات و مسهلات [ بيان نوعى از دستور استعمال منضج و مسهل ] منضج روز اول كاوزبان با شاه‌تره بسفايج فستقى اسطوخودوس بادرنجبويه كل بنفشه نيلوفر افتيمون در كتان بسته از هريك دو مثقال الوى بخارائى الوى سياه انجير زرد سرمش اصفهانى عناب سپستان از هريك ده دانه مويز منقى بيست دانه تمر هندى منقى از ليف و استه زرشك منقى از هريك دو مثقال ادويه را شب در دو رطل آب بخيسانند سواى افتيمون كه علىحده نكاه دارند و صبح خيسانيده را بجوشانند آن مقدار كه دو حصّه آب برود و يك حصه بماند پس افتيمون را در كتان بسته در آن اندازند و يك‌دو جوش ديكر داده فرود آورده افتيمون را بمالند و بفشارند و دور كنند و مطبوخ را صافى نموده سكنجبين افتيمونى پانزده مثقال داخل كرده بياشامند و روز دويّم بر اجزاى مطبوخ تخم كاسنى تخم خربزه تخم خيارين كه هر سه را نيم كوفته باشند از هريك دو مثقال اضافه نموده بعد از صبح صافى نموده ترنجبين ده مثقال سكنجبين افتيمونى پانزده مثقال در آن حل كرده صافى نموده بياشامند و روز سيّم بر اجزاى مطبوخ روز دويّم بيخ كاسنى بيخ رازيانه اصل السوس عنب الثعلب پرسياوشان از هريك پانزده مثقال اضافه نمايند ترنجبين ده مثقال فلوس خيارشنبر سكنجبين افتيمونى از هريك پانزده مثقال در آب حل كرده صافى نموده روغن بادام شيرين يك مثقال در آن داخل كرده بياشامند و شب حب لاجورد و معجون نجاح وقت خواب حب ساخته با آب كرم فروبرند و صبح روز چهارم وقت طلوع صبح اين مسهل را بياشامند مسهل كامل جامع تاليف حضرت سيّد سند قدوة الحكما و استاد الاطبا علامى مير محمد هادى والد ماجد آن مرحوم قدس سرّه كه اسهال اقسام سودا و اخلاط محترقه نمايد و جميع امراض سوداويّه را نافع است و مكرر بتجربه رسيد صنعت آن كاوزبان شاهتره بسفايج فستقى اسطوخودوس قنطوريون دقيق بادرنجبويه كل نيلوفر كل بنفشه پرسياوشان عنب الثعلب پوست بيخ كاسنى پوست بيخ رازيانه اصل السّوس تخم كاسنى تخم خيارين تخم خربزه غنچهء كل سرخ از هريك دو مثقال افتيمون سناء مكى از هريك چهار مثقال عود الصّليب دو درم عناب ده دانه سپستان بيست دانه پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه از هريك دو مثقال اصول و به زور و هليلجات را نيم كوفته شب در سه رطل آب بخيسانند و صبح بجوشانند تا يك رطل آب بماند صافى نموده شيرخشت خراسانى ترنجبين كلقند افتابى از هريك ده مثقال فلوس خيارشنبر پانزده مثقال در آن حل كرده صافى نموده روغن بادام شيرين يك مثقال داخل كرده ريوند چينى سوده يك درم بران پاشيده وقت خواب حب لاجورد يك مثقال سوده بروغن بادام شيرين يك مثقال چرب نموده بمعجون نجاح سرشته حب ساخته به ورق نقره پيچيده با آب نيم كرم فروبرند و وقت طلوع صبح مطبوخ مذكور را كرم نموده بياشامند و روز پنجم كه روز استراحت است يك عدد هليله مربّا را با كلاب شسته يك دانك حجر ارمنى مغسول بران پاشيده تناول نمايند و بعد از آن تخم بالنكو تخم ريحان از هريك يك مثقال بشربت كاوزبان دو مثقال محلول در عرق بيدمشك و كلاب از هريك ده مثقال بران پاشيده بياشامند و اين روز را به حساب ايام منضج و مسهل محسوب ندارند و روز ششم كه به حساب ايام منضج و مسهل روز پنجم است ادويهء نسخهء منضج روز اوّل را بياشامند و روز ششم نسخهء روز دويّم و روز هفتم منضج روز سيّم و روز هشتم باز روز مسهل است شب آن نيز حب مذكور را فروبرده بخوابند و وقت طلوع صبح نيز آن مطبوخ را بياشامند و روز نهم بدستور روز پنجم اين عمل نمايند و بدانكه اصل اين مسهلات است بايد كه در هر مرض و اختلاف امزجه با ادويهء مناسبهء آن مرض و مزاج و حبوب و معاجين و سفوفات مسهله مناسبهء آن مرض و انمزاج و سن و فصل و بلد استعمال كرده شود مثلا در صلابت طحال با پوست بيخ كبر و اسقولوقندريون در مطبوخ و بجاى حب لاجورد قرص كبر داده شود و در حبس طمث بسبب مواد غليظه تخم كشوث و تخم كرفس پوست بيخ كرفس اذخر مكى و افسنتين رومى مغز حب القرطم كماذريوس و مشكطرامشيع و فوة الصّبغ از هريك دو مثقال در مطبوخ داخل كرده شود و در سر دارو بجاى كلقند شربت كشوث ده مثقال و بجاى ريوند چينى غاريقون هش سفيد دو دانك و بجاى حب لاجورد و معجون نجاح حب منتن ايارج لوغازيا داده شود و در اوجاع مفاصل سورنجان بوزيدان قسط تلخ مغاث بغدادى از هريك دو مثقال در مطبوخ داخل كرده شود و بجاى حب لاجورد و معجون و ايارج لوغازيا سه مثقال و يا سفوف سورنجان يك مثقال و يا معجون هر سه سه مثقال داده شود و در امزجهء حاره از اجزاى مطبوخ اسطوخودوس و قنطوريون دقيق و بادرنجبويه را داخل نبايد كرد و بجاى انها الوى سياه الوى بخارائى از هريك ده دانه تمر هندى زرشك منقى از هريك دو مثقال داخل مطبوخ بايد كرد و بالجمله كم نمودن اجزا و زياده نمودن و تغيير و تبديل اجزا بحسب امراض و امزجه و سن و عادت و صناعت و سحنه و بلد و فصول سنه منوط براى طبيب است [ نوع ديكر دستور استعمال منضج و مسهل تاليف حكيم محمّد باقر حكيم باشى ] نوع ديكر دستور استعمال منضج و مسهل تاليف سيادت‌پناه حكمت دستكاه حكيم محمّد باقر حكيم باشى ولد ارشد حكيم عماد الدين محمود شيرازى منقول از بياض مجربات معزى اليه به خط معزى اليه صنعت آن كاوزبان شاهتره بسفايج فستقى عنب الثعلب از هريك دو مثقال جوشانيده صافى نموده سكنجبين افتيمون پانزده مثقال در آن حل كرده بياشامند و يا آنكه روز اول و دويّم منضج را بدهند روز سيّم كاوزبان شاهتره بسفايج فستقى عنب الثعلب كل بنفشه كل نيلوفر پرسياوشان تخم خيارين نيم كوفته افتيمون از هريك دو مثقال افتيمون را در كتان بسته و باقى ادويه را در نيمن تبريز آب شب بخيسانند و صبح بجوشانند تا دو حصه آب برود و يك حصّه بماند پس افتيمون در كتان بسته را داخل كرده يك جوش ديكر داده از آتش فرود اورند و افتيمون را بمالند و بفشارند و دور كنند و مطبوخ را صافى نموده ترنجبين خراسانى پانزده مثقال در آن حل كرده صافى نموده سكنجبين افتيمونى پانزده مثقال اضافه نموده بنوشند و شب چهارم اين حب را فرو برند پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه از هريك نيم مثقال سنا مكى دو دانك لاجورد مغسول حجر ارمنى مغسول غنچهء كل سرخ كثيرا افتيمون حب النيل از هريك يك دانك كوفته بروغن بادام شيرين يك مثقال چرب نموده حب ساخته به ورق نقره پيچيده وقت خواب فروبرند و بعد از آن آب نيم كرم يك پياله بنوشند و روز چهارم اين مسهل را بياشامند صنعت آن كاوزبان شاهتره بسفايج فستقى كل بنفشه غنچهء كل سرخ سناء مكى از هريك دو مثقال شب بخيسانند و صبح جوشانيده و صافى نموده